Mens & Dier in Steen & Brons

Zuid-Holland Rotterdam
Rotterdam

1e Katendrechtse Hoofd

Ketelbinkie

Ketelbinkie (= manusje-van-alles aan boord van een schip). Verbeeld is hier hoofdpersoon in het liedje De straatjongen van Rotterdam van Anton Beuving (pseudoniem van A.P.A. Oliemans, Rotterdam 1902-Loenen 1977).
Huib Noorlander
1973

Rotterdam -  Ketelbinkie   Rotterdam -  Ketelbinkie

Beschrijving

Beeld op sokkel.

Opschriften

ketelbinkie
aangeboden door de
holland amerika lijn
1873-1973

Gesigneerd: h noorlander

Kunstenaar

Opmerkingen

De Edam
De Edam was helemaal niet de oude schuit met kakkerlakken en rattennesten, zoals in het lied beschreven. En het schip voer ook nooit over de Stille Oceaan. In werkelijkheid was dit schip van de Holland-Amerika Lijn (HAL) in 1921 in de vaart gekomen en het heeft continu gevaren tot aan de sloop in 1954. Het was een 8.800 tons stoomschip dat in drie klassen 990 passagiers kon vervoeren. Toen de Edam kort voor de Tweede Wereldoorlog - op 6 maart 1940 - uit Rotterdam vertrok, zou het schip vanwege die oorlog vijf jaar lang niet in de thuishaven terugkeren.

Het ketelbinkielied
De Edam had twee ketelbinks aan boord. Aldus een artikel uit het Rotterdams Nieuwsblad van 20 december 1989 (en waaraan ook bovenstaande informatie over de Edam is ontleend). In dat artikel komt ene Jan Verhey aan het woord, die op 20 december 1939 - het jaar dus waarin het Ketelbinkielied voor het eerst te horen was - als ketelbink aan boord van De Edam ging. Toen Jan zich bij de HAL meldde, stonden ze daar met zo'n tweehonderd man op de kade die allemaal een baantje wilden hebben. Jan werd eruit gepikt om als ketelbinkie te gaan werken; het leverde hem 24 gulden in de maand op. Jan was de scheepsjongen voor de matrozen en een collega van hem - Tonnie Visser - deed het klusjeswerk voor de stokers: koffie zetten en ronddelen, schrobben en alles aanpakken wat werd opgedragen. Jan sliep met acht man in een kleine ruimte, voorin. Met de passagiers ('achter de mast') mocht hij geen contact hebben.
Duidelijk is, dat Jan Verhey niet de inspiratie is geweest tot het Ketelbinkielied. Maar het scheelt niet veel. In ieder geval heeft hij op 20 december 1989 bloemen bij het beeldje van Ketelbinkie neergelegd, als herinnering aan zijn eigen jubileum. En hij werd spontaan lid van de Vereniging 'De Lijn': de organisatie die op tal van manieren de herinneringen aan de Holland-Amerika Lijn levend probeert te houden.
Volgens anderen beschreef Beuving in de tekst zijn eigen belevenissen uit zijn jeugd, toen hij voer op de grote vaart. Alleen het slot, waarin het Ketelbinkie komt te overlijden, is verzonnen (Wikipedia - Ketelbinkie en Wikipedia - Anton Beuving). De tekst van het lied is op diverse websites te vinden.

Het beeldje
Het beeld is op initiatief van de Nederlandse Hartstichting ter ere van de jubilerende Holland-Amerika Lijn aan de stad Rotterdam geschonken. Het is in 1973 onthuld door Mies Bouwman. Bij die gelegenheid zong Van Schaik het lied nogmaals, op accordeon begeleid door de componist Jan Vogel. Het stond op de Wilhelminakade bij de Spido en is in 1994 herplaatst naar Katendrecht.
In 1998 maakte Huib Noorlander een tweede Ketelbinkie, die in het Maritiem Museum staat. Dit beeld is kleiner en de houding is in spiegelbeeld, vergeleken met het eerste Ketelbinkie.
Stichting Ketelbinkie kende sinds 1982 ieder jaar de Ketelbinkie prijs toe aan personen, groepen of instellingen die op maritiem gebeid inzet tonen voor de stad Rotterdam. Na 23 jaar heeft de Stichting Ketelbinkie in 2005 besloten een andere koers te gaan varen. De prijs is voortaan bestemd voor een Rotterdamse ondernemer of organisatie, die zich in het afgelopen jaar op originele en/of innovatieve wijze heeft geprofileerd, waardoor het Rotterdamse karakter duidelijk op de kaart is gezet.

Tekst van het liedje:

DE STRAATJONGEN UIT ROTTERDAM
Toen wij van* Rotterdam vertrokken
Met de Edam, een oude schuit
Met kakkerlakken in de midscheeps
En rattennesten in het vooruit
Toen hadden wij een kleine jongen
Als ketelbink bij ons aan boord
Die voor het eerst naar zee ging
En nooit van haaien had gehoord
Die van zijn moeder op de kade
Wat schuchter lachend afscheid nam
Omdat-ie haar niet durfde zoenen
Die straatjongen uit Rotterdam

Hij werd gescholden door de stoker
Omdat-ie van den eerste dag
Toen wij maar net de pier uit waren
Al zeeziek in het 'foc'sle'* lag
En met jenever en citroenen
Werd hij weer op de been gebracht
Want zieke zeelui zijn nadelig
En brengen schade aan de vracht
Als die dan sjouwend met zijn ketels
Uit de kombuis naar voren kwam
Dan was het net een brokje wanhoop
Die straatjongen uit Rotterdam

En als-ie 's avonds in zijn kooi lag
En moe van 't sjouwen eind'lijk sliep
Dan schold de man die wacht-te-kooi had
Omdat-ie om zijn moeder riep
Toen is-ie op een mooie morgen
't Was in den Stillen Oceaan
Terwijl ze brulden om hun koffie
Niet van zijn kooigoed opgestaan
En toen de stuurman met kinine
En wonderolie bij hem kwam
Vroeg hij een voorschot op zijn gage
Voor 't ouwe mensch in Rotterdam

In zeildoek en met roosterbaren
Werd hij dien dag op 't luik gezet
De kapitein lichtte zijn petje
En sprak met groc-stem* een gebed
En met een 'één twee drie in Godsnaam'
Ging 't ketelbinkie overboord
Die 't ouwetje niet dorst te zoenen
Omdat dat niet bij zeelui hoort
De man een extra mokkie schoot-an
En 't ouwe mensch een telegram
Dat was het einde van een 'zeeman'
Die straatjongen uit Rotterdam

* niet "uit", wie "uit" een plaats vertrekt komt niet meer terug, wie "van" een plaats vertrekt (hopelijk) wel. Vandaar dat zeelieden altijd "van" zeiden* = forecastle, het vooronder * ook 'grafstem'
Luister naar de uitvoering door het Peter Blanker Consort via deze website.

Reacties

Reageer op dit beeld

Bronnen en verdere informatie

Aanklikbare trefwoorden:

Locatie (N.B. 51°54'6" - O.L. 4°28'40")

eXTReMe Tracker
Objectcode: ZH58kc; Opgenomen: 21 juli 2007
Van elk standbeeld hebben wij uit diverse hoeken foto's gemaakt en bovendien detailfoto's van de diverse teksten.
Als je deze foto's wilt zien of een of meer foto's wilt gebruiken, neem dan contact met ons op via het contactformulier met vermelding van de objectcode.
© Website en Foto's: René & Peter van der Krogt